خاک رس در کشاورزی

خاک رس در کشاورزی

خاک رس چیست؟ رس خاکی است طبیعی، مواد آن دانه ریز و عموماً از گروهی کانی های متبلور

خاک رس چیست؟

رس خاکی است طبیعی، مواد آن دانه ریز و عموماً از گروهی کانی های متبلور بنام کانی های رسی و آلومینوسیلیکات ها تشکیل شده است. بسیاری از رس ها با جذب آب شکل پذیری از خود نشان داده ولی برخی از رس ها مثل هالویژیت و رس فلنیت دار این خاصیت را ندارند. از جهت ابعاد دانه بندی ماکزیمم اندازه دانه های رس در طبقه بندی گوناگون مقادیری ناهمسان دارد. برخی از پژوهشگران ذرات ریز ۲میکرون را رس تعریف می کنند.

رس ها را در ۳ گروه کلی می توان طبقه بندی کرد:

الف) رس های کائولینیتی و نسوز

ب) رس های بنتونیتی

ج) رس های معمولی

 

الف) رس های کائولینیتی و نسوز

به خاکه ائی گویند که قبل از رسیدن به درجه حرارت زیر ۱۵۲۰ درجه سلسیوس شکل خود را تغییر نداده و سیستم را حفط کند و تغییر فاز ندهد. خانواده اصلی رس های نسوز کائولینیت، هالویژیت، دیکیت، ناکریت و پیروفیلیت است.

ب) رس های بنتونیتی

اینگونه رس ها آبگیری، چسبانکی، شکل پذیری و جذب آب زیاد دارند؛ بطوریکه پس از جذب آب وزن آن به چند برابر افزایش پیدا می کند و در سرامیک سازی مصرف می شود مثل بنتونیت.

ج) رس های معمولی

رس های معمولی یا خاک رس، خاکی است ریز دانه با ابعاد کوچکتر از ۲۵۶÷۱ میلی متر که به اندازه کافی برای تهیه قالب شکل پذیر است و با کانی های رسی، ایلیتی و کلریتی، کائولن و برخی از کانی های کلسیت، کوارتز و فلدسپات های تجزیه نشده، میکا و آلومین همراه است که در نتیجه ی تخریب، فرسایش و تجزیه شیمیائی سنگهای سیلیکاتی پدید آمده است. درصد عناصر و مواد تشکیل دهنده خاک رس به جنس سنگ مادر و طول مسیر حمل شده، شرایط اقلیمی و توپوگرافی منطقه بستگی دارد. برخی از ناخالصی های موجود در خاک رس عبارنتد از هماتیت و لیمونیت که به خاک رنگ قرمز یا قهوه ای روشن و زرد می دهند و مواد آلی موجود رنگ خاک را به خاکستری تبدیل می کنند.

خاک رس آجرپزی

آجر علاوه بر آنکه در زمره قدیمی ترین محصولات سرامیکی است در حال حاضر به دلایل گوناگون، از جمله فراوانی خاک رس در طبیعت، سهولت نسبی آن در شکل گیری در طول زمان های زمین شناسی، استحکام در هنگام خشک شدن و مقاومت در موقع پخت، از جمله مصالح ساختمانی است که مصرف آن روبه افزایش میرود. سنگهای بلورین، مانند گرانیت و گنایس که بخش بزرگی از پوسته زمین را تشکیل می دهند از عمده ترین منابع اولیه خاک رس می باشند. این سنگهای آمیزه ای است نامتجانس از فلدسپات، کوارتز، میکا و فراوانترین کانی آن فلدسپات می باشد.

خاک رس در کشاورزی

اگر بهترین گیاهان و بهترین ابزارها و بهترین روشهای مراقبتی را داشته باشید اما خاک رسی و متراکم داشته باشید، فاکتور اصلی باغبانی را ندارید و کارتان نتیجه مطلوب را نمیدهد.

مراحل اصلاح خاک رسی و متراکم

اگر میخواهید گل و گیاه بکارید، خاک رسی و سنگین بدترین چیزیست که ممکن است با آن مواجه شوید اما این دلیل نمیشود که تسلیم خاک شوید! گیاهان در خاک متراکم خوب رشد نمیکنند و خوب بار و محصول نمیدهند. با چند اقدام زیر میتوانید خاکتان را اصلاح کنید. تنها کارهایی که لازم است انجام دهید به صورت زیر است:

– از متراکم کردن و فشردن خاک خودداری کنید

اولین نکته ای که باید رعایت کنید این است که با خاک درست رفتار کنید. خاک رسی خیلی مستعد متراکم و سفت شدن است. تراکم باعث میشود زهکشی خاک ضعیف شود و کلوخه های سخت تشکیل شوند که خاک را سفت و خراب کرده و کار کردن با خاک رسی را سخت میکنند.

برای جلوگیری از متراکم شدن خاک هرگز نباید هنگامی که خاک مرطوب است، با آن کار کنید. در واقع تا زمانی که خاک رسی تان اصلاح نشده نباید زیاد بر روی خاک کار کنید.

همچنین باید سعی کنید تا جایی که ممکن است از راه رفتن روی خاک بپرهیزید.

خاک رس در کشاورزی

  • مواد آلی به خاک اضافه کنید

افزودن مواد آلی به خاک رسی راه خوبی برای بهبود خاک است. اگر چه مواد اصلاحی آلی زیادی برای خاک وجود دارد اما برای بهبود خاک رسی میتوانید از کمپوست یا موادی که به سرعت کمپوست میشوند استفاده کنید. موادی که به سرعت تبدیل به کمپوست میشوند عبارتند از کود حیوانی پوسیده، گیاهان سبز و کود برگ.

چون خاک رسی به سرعت متراکم میشود باید حدود ۷ تا ۱۰ سانتیمتر مکمل یا خاک انتخابی خود را روی خاک رسی بریزید و آن را تا حدود ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتری خاک با ملایمت مخلوط کنید. تا یک یا دو فصل پس از افزودن مواد آلی به خاک باید هنگام آب دهی مراقب باشید. خاک سنگین و متراکم اطراف بستر گیاه همانند کاسه عمل کرده و آب را در خود جمع میکند.

–        سطح خاک را با مواد آلی بپوشانید

نواحی از خاک رسی را با مواد کمپوستی دیررس مانند پوست درخت، خاک اره یا تراشه چوب بپوشانید. از این مواد آلی به صورت مالچ استفاده کنید. هنگامی که این مواد تجزیه و پوسیده شدند خود به زیر خاک میروند و با خاک رسی ترکیب میشوند. مخلوط کردن این مواد کمپوستی بزرگتر و دیررس تر در خاک، خود ممکن است باعث شود به گیاهی که میخواستید به رشد آن کمک کنید، آسیب وارد شود. بنابراین بهتر است بگذارید این مواد به صورت طبیعی به تدریج وارد خاک شوند.

–        محصولات مناسب بکارید

در فصلهای سردتر که باغ خالی از محصول میشود میتوانید از گیاهان پوشاننده خاک استفاده کنید. چند نمونه از این موارد عبارتند از:

–         شبدر

–         یونجه تیموتی

–        ماشک گل خوشه ای

–         گاو زبان

ریشه های این گیاهان در خاک رشد کرده و خود همانند مواد اصلاحی آلی و زنده برای خاک عمل میکنند. سپس کل گیاه در خاک باقی مانده و تبدیل به کمپوست آلی میشود.

–        توصیه هایی برای اصلاح فوری خاک رسی

اصلاح خاک رسی کار ساده و یا فوری نیست و ممکن است چند سال طول بکشد تا خاک باغ شما بر این مشکل خاک فائق بیاید اما نتیجه نهایی واقعا ارزش این تلاش را دارد.

با این حال اگر زمان یا انرژی کافی ندارید تا برای بهبود و اصلاح خاک هزینه کنید، میتوانید از باغچه جعبه ای استفاده کنید (منطقه ای از خاک را با چهارچوب چوبی محصور کنید و خاک مورد نظر خود را در آن بریزید تا چندین سانتیمتر بالا بیاید) . با ساخت باغچه جعبه ای در روی خاک و پر کردن آن با خاک با کیفیت و جدید خیلی سریع و با انرژی کم، مشکل خاک را حل میکنید و در نهایت خاک این بخش برجسته از باغ به مرور وارد خاک میشود و خاک زیر خود را اصلاح مینماید.

 

مهم نیست چه روشی را انتخاب میکنید، مهم این است که نگذارید خاک رسی تجربه باغبانی تان را خراب کند و مانع لذت بردن شما از گیاه یا محصولی دلپذیر شود.

خاک، محیط استقرار گیاهان است. تشکیل خاک از تجزیه سنگهای مادر تحت تاثیر عوامل مختلف حاصل میشود. خاکها از نظر فیزیکی و شیمیایی در رشد گیاهان موثرند.به هرحال خاک مواغذایی لازم را برای پرورش گیاه دراختیار ریشه قرار می دهد. خاک از ذراتی تشکیل شده است که از نظر اندازه شامل شن،لای(سلیت) و رس می باشد. ذرات جامد خاک اگر قطری بین ۲-۵% میلی متر داشته باشند، شن نامیده می شوند. اگر قطر ذرات بین ۵%-۲% میلیمتر باشد آنرا لای(سلیت) نامند و اگر قطر ذرات از ۰۰۲/۰ میلیمتر کمتر باشد آنرا رس می گویند.

خاک رسی: خاکی است که ۵۰% ذرات آن از رس تشکیل شده باشد، این خاک خیلی سخت است، قدرت نگه داشتن آب در این نوع زمین زیاد است و مدت مدیدی آب را در خود نگه می دارد؛ لذا دیر گرم می شود و سبز شدن و نمو گیاه در این خاک بسیار کند و به تاخیر می افتد. خاکهای رسی عموما پس از آبیاری سله می بندند. سله یک لایه سخت غیرقابل نفوذی است که ضمن جلوگیری از رشد گیاه و خصوصا برگ، باعث تبخیر سریع آب از خاک می شود. در خاکهای رسی، پس از هر آبیاری باید با وسایلی نسبت به شکستن سله اقدام کنید. این کار را سله شکنی می گویند.

خاک رس در کشاورزی

خاک شنی: به خاکی می گویند که دارای ۸۰% شن باشد. از خصوصیات این نوع خاک این است که قدرت نگه داشتن آب در این نوع زمین کم است و زود گرم می شود و بستر مناسبی برای قلمه ها می باشد. حاصلخیزی این نوع خاک منوط به مقدار هوموس و آهک و مقدار خاک رسی است که با آن مخلوط است. در این نوع زمین ها مانند زمین های آهکی مخلوط کردن خاک رسی و کاشتن کود سبز و دادن کود گاوی و سایر کودهایی که دیر تجزیه می شوند، از طرق مختلف اصلاح این خاک،  می باشد.

 خاک شنی- رسی: خاکی است که دارای ۲۰ تا ۳۰ درصد رس می باشد و بقیه خاک را شن و سایر مواد تشکیل داده باشند. اگر مقدار رس خاک ۳۰ تا ۴۰ درصد باشد آن خاک رسی- شنی است و اگر ۴۰ تا ۵۰ درصد رس داشته باشد آن خاک رسی- شنی سخت می باشد. زمینهای رسی- شنی اگر به مقدار مناسب آهک داشته باشند از بهترین خاکهای باغبانی به شمار می آیند.

بطور کلی جهت تمامی درختان داشتن خاکهای رسی- شنی به همراه آهک مناسب و کود حیوانی بهترین خاک می باشند. اما بطور اختصاصی به خاک مورد نیاز چند نوع درخت در زیر اشاره می کنیم:

 

چون خاکهای رسی قدرت چسپندگی بالایی داشته و به اصطلاح خاک سنگین هستند و بعد از آبیاری تمام منافذ خاک پر شده و با توجه با خاصیت حاکهای رسی باعث افزایش هحم حاک کردیده و منافذ هوا از بین میروند و ریشه ها در خطر خفگی قرار میگیرند .

به همین علت بعد از حشک شدن خاک دچار ترکهای عمیقی میشود که باعث میشود در آبیاری بعدی مقدار زیادی آب و مواد معدنی از دست برود

 

برای کشاورزی در خاک رسی باید خاک را با مقداری آهک و شن و ماسه مخلوط کنید

خاک روس از چسبندکی بالای برخورداره و هوا وارد اون نمیشه پس گیاه نمیتون توی اون رشد کنه

برخلاف این چیزیهم که دوستمون نوشته اگه به خاک اهک اضافه کنید اهک گیاه رو میسوزونه ماسه و شن میتونه به شما کمی کمک کنه اما بازم یه خاک خوب به دست نمیاری

 

خب همانطور که می دونیم گیاهان با توجه به منافذی که در روی اندامهای مختلفشون مثل ساقه ، ریشه ، برگ ها و… دارن با محیط اطرافشان مدام در حال تبادل هستن به عنوان مثال جذب آب وموادغذایی وتنفس کردن . کاملا مشخصه که در خاک های رسی این مشکلات وجود داره:

۱-بعد از هربار آبیاری ویا بارندگی تمام منافذ شان ازآب پر میشه پس در نتیجه ریشه ها نمی تونن تنفس بکنن وحالت خفه گی در اونها ایجاد میشه .وچون قدرت نفوذ آب در این خا ک ها کمه باعث پوسیدگی ریشه وناحیه طوقه گیاه میشه.

 

۲- درسته که این خاک ها آب بیشتری رو در خود نگه می دارن ولی گیاه از تمام این آب نمی تونه استفاده کنه مثلا نقطه پژمردگی در این خاک ها حدود ۳۵%رطوبته ولی در یه خاک شنی زیر ۱۰% می باشه (یعنی در یه خاک رسی اگرزیر ۳۵ درصد رطوبت داشته باشیم گیاه ما قادر به جذب این آب نیست ولی در یه خاک مثلا شنی اگه رطوبت به ۷-۸ درصد هم برسه گیاه میتونه هنوز رطوبت خاک رو جذب کنه.

۳-این خاک ها در هنگام شخم کلوخه های بزرگ تشکیل می دهند که خرد کردن آن با ادوات کشاورزی به علت سخت بودن مشکله .

۴- اغلب این خاک ها خاصیت قلیایی دارند (البته بجز در برخی مناطق پرباران) این خاصیت باعث میشه که خیلی از عناصر نتونن جذب گیاه بشن.

۵-سیستم ریشه در این خاک ها معمولا سطحی می باشه وبه خوبی گسترش پیدا نمی کنه که می تونه مسائلی مثل سرمازدگی وگرما زدگی رو به دنبال داشته باشه(به عنوان مثال گیاهانی رو که تو این خاک ها کشت شدن مثلا یه درخت رو از خاک در بیارین میبینین که نوک ریشه ها به سمت بالا خم شدن ودارن روبه طرف سطح خاک رشد می کنن.

و…

خب حالا به نظر شما با توجه به این مشکلات ومشکلاتی رو که در بحث اصلاح این خاک ها میگم قضاوت با شما میشه تو این خاک ها کشاورزی کرد؟چی بکاریم که جواب این هزینه ها رو بده؟

واما اصلاح این خاک ها:

اصلاح یه خاک کار ساده ای نیست وهزینه خیلی بالایی رو داره(این موضوع رو جدی بگیریم).

یه توصیه کلی رو داشته باشم قبل از اینکه زمینی رو برای کار کشاورزی بخرین ویا اجاره کنین حتما آزمایش خاک بدین، علتش رو می گم خودتون قضاوت کنین:

کود حیوانی (البته در منطقه ما)به ازای هرماشین حدود ۱۵۰ هزار تومانه

ماسه بادی خوب ومناسب اصلاح خاک(هر ماسه ای مناسب نیست)حدود ۱۰۰ هزار تومانه البته به نسبت فاصله باغ تا معدن شن کرایه متغیره

ما برای اینکه بخواهیم فقط ۲۰ سانت اول خاک رو اصلاح کنیم به صدها ماشین کود وماسه نیاز داریم

این فقط یه بخش از هزینه ست هزینه های دیگه ای رو هم داره که فاکتور می گیریم.

موفق باشین

 

 

تقسیم‌بندی خاک‌ها از لحاظ سنگ‌های تشکیل دهنده

بر حسب دانه‌های تشکیل دهنده خاک و هم‌چنین شرایط میزالوژی و پتروگرافی زمین خاک‌های مختلفی وجود دارد که عبارتند از :

 

  • خاک رسی : ذرات رس (Clay) دارای قطری کوچکتر از ۰٫۰۰۲ میلی‌متر می‌باشند و در حدود ۵۰% خاک را تشکیل می‌دهند.

خاک‌های رسی چون دارای دانه‌های بسیار ریزی هستند به خاک سرد معروفند و در مقابل رشد گیاهان مقاومت نشان داده و رشد آنها را محدود می‌کنند.

بدلیل اینکه خاهای رسی نفوذپذیری خیلی کمی دارند و چسبندگی بالیی دارند ریشه کیاها در این گونه خاکها دچار خفگی شده و از این رو برای کشاورزی مناسب نیستند

برای کشاورزی در مناطق کم باران چه خاکی مناسب است در مناطقی که خشک هستند و آب باران به اندازه کافی به زمین ها نمی رسد, خاک رس بهترین گزینه برای کشاورزی می باشد

 

Pin It

ثبت دیدگاه